Zakres środków językowych na maturze rozszerzonej – B2, naturalność i kara za styl
· aktualizacja:
More accidents have happened on the roads recently.
There has been an increase in road accidents.
Ten sam fakt, podobna długość, oba zdania poprawne. A druga wersja to dokładnie ta naturalność, o którą chodzi w kryterium wartym trzy punkty — obok zgodności z poleceniem najwyżej punktowanym na rozszerzeniu.
Jest tu jednak mechanizm, którego nie ma na poziomie podstawowym: punkty można stracić nie za ubogi język, lecz za styl. I to nawet wtedy, gdy słownictwo jest bogate.
Skala: cztery poziomy, poziom odniesienia B2
| Punkty | Kiedy |
|---|---|
| 3 pkt | Szeroki zakres; liczne fragmenty charakteryzujące się naturalnością, różnorodnością frazeologiczną oraz precyzją |
| 2 pkt | Zadowalający zakres; kilka takich fragmentów, jednak w większości struktury o wysokim stopniu pospolitości |
| 1 pkt | Ograniczony zakres; głównie struktury o wysokim stopniu pospolitości |
| 0 pkt | Bardzo ograniczony zakres; wyłącznie struktury pospolite ALBO zakres uniemożliwiający zrealizowanie polecenia |
Definicje poziomów odnoszą się do B2:
- szeroki — zróżnicowane środki na poziomie B2 lub wyższym, umożliwiające swobodne i precyzyjne zrealizowanie polecenia,
- zadowalający — środki na poziomie B2, umożliwiające w miarę swobodne i precyzyjne zrealizowanie,
- ograniczony — mało zróżnicowane środki, często poniżej B2,
- bardzo ograniczony — środki znacznie poniżej B2, użyte jedynie proste.
To o cały poziom wyżej niż na podstawie, gdzie punktem odniesienia jest B1.
Trzy pojęcia, które trzeba rozróżnić
Kryterium na rozszerzeniu operuje trzema terminami naraz — na podstawie jest tylko „precyzja“.
Naturalność — charakterystyczny dla danego języka sposób wyrażania znaczeń. Czyli angielski, który brzmi jak angielski, a nie jak przetłumaczony polski.
Precyzja — wyrażanie myśli z wykorzystaniem słownictwa swoistego dla tematu, unikanie wyrazów o wysokim stopniu pospolitości (nice, great, interesting), stosowanie typowych dla danego języka związków wyrazowych oraz struktur precyzyjnie pasujących do sytuacji komunikacyjnej.
Dwa przykłady kontrastowe podane przez CKE:
| Zamiast | Lepiej |
|---|---|
| dangerous weather | extreme weather |
| More accidents have happened on the roads recently. | There has been an increase in road accidents. |
Różnorodność frazeologiczna — trzeci składnik, obecny tylko na rozszerzeniu. Nie chodzi o idiomy z listy, lecz o zróżnicowanie połączeń wyrazowych.
Reguła słabszej osi
Praca może otrzymać wskazaną w tabeli liczbę punktów, jeśli spełnia wszystkie wymogi określone dla danej kategorii. Jeśli spełnia je tylko częściowo, jest kwalifikowana na poziom niższy — np. praca, która charakteryzuje się szerokim zakresem leksyki, ale zadowalającym zakresem struktur gramatycznych, otrzymuje 2 punkty.
Dwie osie: leksyka i gramatyka. Liczy się słabsza.
Konsekwencja dla przygotowania: wykuwanie listy zaawansowanych słówek bez pracy nad składnią zatrzymuje pracę na 2 punktach. Na rozszerzeniu, gdzie oczekuje się B2, oznacza to zdania podrzędnie złożone, stronę bierną, konstrukcje bezosobowe, tryby warunkowe.
Kara za styl: mechanizm nieobecny na podstawie
Jeżeli w wypowiedzi występują rażące/liczne uchybienia w stosowności i/lub jednolitości stylu, to liczbę punktów przyznanych za zakres środków językowych można obniżyć o 1 punkt (maksymalnie do zera).
To odejmowanie po ustaleniu poziomu. Praca zakwalifikowana na 3 punkty za bogaty język może zejść na 2, jeśli styl jest niestosowny.
Stosowność — dostosowanie środków językowych do wybranej formy, celowość konstrukcji składniowych i jednostek leksykalnych. Styl niestosowny to np. zbyt metaforyczny albo zbyt bliski stylowi potocznemu w odmianie mówionej.
Jednolitość — konsekwentne posługiwanie się jednym, wybranym stylem. Styl jest niejednolity, jeżeli zdający miesza bez uzasadnienia różne style — np. w rozprawce występują fragmenty nazbyt potoczne z wtrętami ze stylu urzędowego.
Ważne zastrzeżenie: mieszanie stylów jest uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne — czyli czemuś służy. Cytat potoczny przywołany celowo w artykule to nie to samo co przypadkowe gonna w rozprawce.
Rozprawka wymaga stylu formalnego wprost, o czym piszę w tekście o formach wypowiedzi.
Reguła, która zachęca do ryzyka
Ta sama co na podstawie, ale na rozszerzeniu ważniejsza, bo poprzeczka jest wyżej:
Do zakresu środków językowych zalicza się środki leksykalne oraz struktury gramatyczne użyte poprawnie lub z drobnymi błędami, np. ortograficznymi — pod warunkiem że zdający stosuje te struktury odpowiednio do sytuacji komunikacyjnej, a kontekst jest jasny i zrozumiały. Przykład: The book was writen in the 19th century.
Strona bierna z literówką liczy się do zakresu. Błąd zostanie policzony osobno w poprawności, ale struktura pracuje na punkt.
Rachunek jest korzystny dla odważnych: próbowanie B2 kosztuje najwyżej w jednej osi tabeli poprawności, a nagradza w kryterium wartym tyle samo punktów.
Praca na 3 punkty, rozłożona przez CKE
Rozprawka o monitoringu w szkołach (13/13). CKE wypisała, co konkretnie zapracowało na komplet — i widać obie osie plus fragmenty naturalne.
Leksyka: due to lack of evidence or witnesses; increased stress levels; additional expense schools have to cover; trace the offenders; sacrifice their right to privacy.
Gramatyka: There has been; It is believed; If there is no monitoring; in case […] occurs; limitations that have to be taken into consideration.
Fragmenty naturalne, różnorodne frazeologicznie i precyzyjne: conflicts might not be resolved; record their every step; the cost […] is considerable; report the case promptly.
Warto zwrócić uwagę na There has been — to dokładnie ta konstrukcja z przykładu w definicji precyzji. I na sacrifice their right to privacy: nie lose privacy, tylko kolokacja swoista dla tematu praw i prywatności.
Żadnego idiomu z listy. Repertuar B2: strona bierna, konstrukcje bezosobowe (It is believed), zdania warunkowe, zdania względne, kolokacje tematyczne.
Praca na 2 punkty: jedna oś słabsza
List o marnowaniu żywności (11/13). Uzasadnienie CKE:
Zadowalający zakres środków językowych (zarówno gramatycznych, jak i leksykalnych); oprócz środków o wysokim stopniu pospolitości, w pracy występuje kilka precyzyjnych struktur charakterystycznych dla wyższego poziomu zaawansowania językowego, np. to draw attention to a problem we are all facing; find this kind of behaviour completely selfish and mindless; we have been thinking about a way to solve this problem; take some if they feel like it; people living in poverty.
Pięć precyzyjnych fragmentów — a to nadal 2 punkty, nie 3. Różnica polega na tym, że na 3 punkty potrzeba fragmentów licznych, a nie kilku, oraz szerokiego zakresu w obu osiach.
Zwróć uwagę na jakość tych zwrotów: to draw attention to a problem we are all facing to zdanie względne w zwrocie celowym, find this kind of behaviour completely selfish to konstrukcja find + object + adjective. To dobry angielski — po prostu w mniejszym zagęszczeniu niż w pracy na 13 punktów.
Praca na 1 punkt i praca na 0
1 punkt — rozprawka o psach (5/13): ograniczony zakres; zdający stosuje głównie proste środki leksykalne oraz struktury gramatyczne; w pracy występują pojedyncze precyzyjne sformułowania, np. have company; having a dog also means responsibility*, ale użyte są głównie środki o wysokim stopniu pospolitości*.
0 punktów — artykuł o wakacjach (3/13): bardzo ograniczony zakres, w pracy występują wyłącznie struktury o wysokim stopniu pospolitości; użyte środki leksykalne i struktury gramatyczne są mało zróżnicowane.
Gradacja jest tu widoczna jak na osi: liczne → kilka → pojedyncze → wyłącznie pospolite.
Cztery wymiany, które podnoszą zakres na rozszerzeniu
| Zamiast | Lepiej | Dlaczego |
|---|---|---|
| dangerous weather | extreme weather | Kolokacja swoista dla tematu |
| More accidents have happened recently. | There has been an increase in road accidents. | Naturalna konstrukcja angielska |
| People think that… | It is believed that… | Konstrukcja bezosobowa, styl formalny |
| Schools must pay more. | …an additional expense schools have to cover | Fraza rzeczownikowa ze zdaniem względnym |
I rada strukturalna wynikająca z reguły słabszej osi: przy każdym argumencie warto użyć innej konstrukcji. Pięć akapitów zbudowanych identycznie (Firstly, … Secondly, …) to sygnał ograniczonego zakresu gramatycznego, choćby słownictwo było bogate.
Co wtedy?
Czy trzeba używać idiomów, żeby dostać 3 punkty?
Nie. W pracy na 3 punkty CKE wskazała stronę bierną, konstrukcje bezosobowe, zdania warunkowe i względne oraz kolokacje tematyczne — repertuar B2, nie listę idiomów. O idiomach piszemy osobno.
Mam bogate słownictwo, ale proste zdania. Ile dostanę?
Maksymalnie 2 punkty. Decyduje słabsza z dwóch osi — leksykalnej i gramatycznej.
Czy styl potoczny w rozprawce odbiera punkty?
Może. Rażące lub liczne uchybienia w stosowności i/lub jednolitości stylu pozwalają obniżyć punktację za zakres o 1 punkt, maksymalnie do zera.
Czy mieszanie stylów jest zawsze błędem?
Nie. Jest uznawane za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne — czyli czemuś służy w tekście.
Czy struktura z literówką liczy się do zakresu?
Tak, jeśli błąd jest drobny, struktura użyta odpowiednio do sytuacji, a kontekst jasny. Przykład CKE: The book was writen in the 19th century.
Jaki poziom językowy jest wymagany?
B2. Szeroki zakres to B2 lub wyżej, zadowalający to B2, ograniczony to często poniżej B2.
Kiedy zakres dostaje 0 punktów?
Gdy użyto wyłącznie struktur o wysokim stopniu pospolitości albo gdy zakres uniemożliwia zrealizowanie polecenia. Do tego zero można osiągnąć przez obniżenie o punkt za styl.
Trzy punkty i jedna kara
Ocena zakresu na rozszerzeniu to trzy decyzje naraz: poziom leksyki, poziom gramatyki, a potem sprawdzenie, czy styl nie wymusza obniżki. Przy trzydziestu pracach łatwo o rozjazd standardu.
Classovo wypisuje konkretne struktury i wyrażenia kwalifikujące się jako precyzyjne, ocenia obie osie osobno i sygnalizuje uchybienia stylistyczne — obok pozostałych kryteriów matury rozszerzonej.
Pięć prac miesięcznie sprawdzisz za darmo — bez karty, bez zobowiązań.
Skala punktowa, definicje naturalności, precyzji i stylu oraz listy wyrażeń wskazanych w ocenionych wypowiedziach pochodzą z Informatora o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025, opracowanego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.