Zgodność z poleceniem na maturze rozszerzonej – tabele A, B i C krok po kroku
Elementy treści na 10 punktów, elementy formy na 4. Razem czternaście — a za zgodność z poleceniem można dostać najwyżej pięć. Te czternaście punktów cząstkowych przechodzi przez tabelę przeliczeniową, w której dwie prace z identyczną treścią mogą się rozjechać o trzy punkty tylko dlatego, że jedna zgubiła zakończenie. Zobaczmy, gdzie dokładnie znikają punkty.
· aktualizacja:
Elementy treści punktowane są maksymalnie na 10. Elementy formy na 4. Razem czternaście punktów cząstkowych — a za zgodność z poleceniem można dostać najwyżej pięć.
Te czternaście przechodzi przez tabelę przeliczeniową, w której dwie prace z identyczną treścią potrafią rozjechać się o trzy punkty tylko dlatego, że jedna zgubiła zakończenie. I odwrotnie: bezbłędna forma nie uratuje pracy, która nie omówiła drugiego elementu tematu.
Rozłóżmy cały mechanizm na części — bo to najbardziej złożone kryterium na całej maturze.
Krok 1: Tabela A, pięć elementów treści (skala 2–1–0)
Każdy z pięciu elementów oceniany jest osobno na skali dwupunktowej. Maksimum: 10 punktów.
Element 1: Wstęp
Wygląda inaczej w każdej z trzech form:
| Forma | Na 2 punkty | Na 1 punkt | Na 0 punktów |
|---|---|---|---|
| Rozprawka (R) | Teza jasna, zgodna z tematem oraz z argumentacją w rozwinięciu | Teza nie w pełni zgodna z tematem albo z argumentacją; teza odbiega od tematu, ale zgodna z argumentacją | Brak tezy; teza niezgodna z tematem; teza niejasna, trudna do wskazania; wstęp niekomunikatywny |
| Artykuł (A) | Wprowadzenie zgodne z tematem oraz ciekawe, oryginalne, zachęcające do czytania (np. pytanie, cytat) | Zgodne z tematem, ale schematyczne; bardziej typowe dla innego typu tekstu; ciekawe, ale odbiegające od tematu | Brak wprowadzenia; niezgodne z tematem; niejasne; niekomunikatywne |
| List formalny (L) | Wstęp zgodny z tematem i treścią oraz wskazujący cel/powód pisania listu | Nie określa celu; określa cel, ale odbiega od tematu; cel nieokreślony jasno; wstęp niezgodny z treścią listu | Brak wstępu; niezgodny z tematem; niejasny; niekomunikatywny |
Dla rozprawki dochodzi warunek dodatkowy, który przesądza o wielu ocenach:
W pełni poprawna teza musi zapowiadać oczekiwaną strukturę rozprawki. Jeśli teza nie zapowiada oczekiwanej struktury, może być zakwalifikowana maksymalnie na poziom 1.
Rozbieram to w osobnym tekście o tezie w rozprawce.
Elementy 2 i 3: dwa elementy tematu
Wspólne dla wszystkich trzech form i najważniejsze punktowo — 4 z 10 punktów.
| Punkty | Kiedy |
|---|---|
| 2 | Realizacja wieloaspektowa oraz/lub pogłębiona (np. wsparta przykładami, szczegółowo omówiona) |
| 1 | Realizacja powierzchowna, wypowiedzi brak głębi — np. zdający podaje tylko „listę“ argumentów, żadnego nie rozwijając; albo odnosi się do 1–2 aspektów i omawia je niezbyt szczegółowo |
| 0 | Brak wypowiedzi; wypowiedź bardzo pobieżnie dotykająca tematu (tylko jeden argument bez rozwinięcia); niekomunikatywna; niezwiązana z tematem / nierealizująca elementu |
Zwróć uwagę na opis jedynki: sama lista argumentów to poziom 1. Uczniowie uczeni „podaj trzy argumenty za i trzy przeciw“ często wpadają dokładnie w tę pułapkę — argumentów jest sześć, ale żaden nie jest rozwinięty.
Element 4: Podsumowanie
| Punkty | Kiedy |
|---|---|
| 2 | Zakończenie zgodne z tematem oraz treścią wypowiedzi; jeżeli zdający powtarza wstęp — czyni to innymi słowami |
| 1 | Nie w pełni zgodne z tematem albo treścią; znacznie odbiega od tematu, ale zgodne z treścią; schematyczne (sztampowe), np. ograniczone do przeformułowania tezy; powtarza wstęp w zasadzie tymi samymi słowami |
| 0 | Brak zakończenia; niekomunikatywne; niezgodne z tematem; znacznie odbiega od tematu oraz niezgodne z treścią |
Przy ocenie zgodności zakończenia z treścią pracy bierze się pod uwagę jego zgodność z rozwinięciem.
Element 5: Fragmenty odbiegające od tematu
Jedyne podkryterium, w którym punkty dostaje się za nieobecność:
| Punkty | Kiedy |
|---|---|
| 2 | Wypowiedź nie zawiera fragmentów odbiegających od tematu i/lub nie na temat |
| 1 | Zawiera dłuższy fragment / nieliczne krótkie fragmenty odbiegające od tematu i/lub nie na temat |
| 0 | Nie spełnia warunków określonych dla poziomu 1 |
Ważne: dłuższe niekomunikatywne fragmenty pracy traktuje się jako odbiegające od tematu. Czyli fragment, którego nie da się zrozumieć, uderza nie tylko w spójność, ale i tutaj.
Krok 2: Tabela B, cztery elementy formy (skala 1–0)
Maksimum: 4 punkty. I zasada, która nie zna litości:
Jedna usterka jest wystarczająca, żeby zakwalifikować pracę na 0 w danym podkryterium.
| Element | Na 1 punkt |
|---|---|
| 1. Elementy charakterystyczne dla formy | R: teza umiejscowiona we wstępie • A: wypowiedź zatytułowana • L: odpowiedni zwrot rozpoczynający i kończący |
| 2. Kompozycja | Widoczny zamysł kompozycyjny, wyrażający się w funkcjonalnie uzasadnionych proporcjach wstępu, rozwinięcia i zakończenia |
| 3. Segmentacja | Tekst uporządkowany; układ graficzny (podział na akapity) merytorycznie uzasadniony |
| 4. Długość pracy | Mieści się w granicach 180–280 wyrazów |
Cztery obserwacje, które warto przekazać maturzystom:
Tytuł artykułu to darmowy punkt. Zapomniany tytuł to zero w podkryterium 1., mimo że tekst może być świetny.
Brak zakończenia zeruje kompozycję. W pracy ocenionej na 3/13 CKE odnotowała: praca ma tylko wstęp i rozwinięcie, brak jest zakończenia, co oznacza, że kompozycja pracy jest zaburzona.
Jeden akapit za dużo zeruje segmentację. W pracy na 5/13: brak konsekwencji w układzie graficznym pracy (jeden akapit niepotrzebnie wydzielony). Jedna decyzja o akapicie, cały punkt.
Granice długości to 180–280, nie 200–250. Polecenie podaje 200–250 wyrazów, ale punktowana granica jest szersza. Wyjaśniam tę rozbieżność w tekście o limicie wyrazów.
Krok 3: Tabela C, czyli gdzie powstaje ocena
| Elementy treści ↓ / formy → | 4–3 | 2–1 | 0 |
|---|---|---|---|
| 10 | 5 pkt | 4 pkt | 3 pkt |
| 8–9 | 4 pkt | 3 pkt | 2 pkt |
| 6–7 | 3 pkt | 2 pkt | 1 pkt |
| 4–5 | 2 pkt | 1 pkt | 0 pkt |
| 2–3 | 1 pkt | 0 pkt | 0 pkt |
| 0–1 | 0 pkt | 0 pkt | 0 pkt |
Przykład podany wprost przez CKE: elementy treści 5, elementy formy 2 → za zgodność z poleceniem 1 punkt.
Co widać w tej tabeli
Treść waży więcej niż forma. Kolumny formy grupują się w trzy przedziały (4–3, 2–1, 0), a wiersze treści w sześć. Utrata jednego punktu formy często nie zmienia nic; utrata dwóch punktów treści zwykle zmienia ocenę.
Forma potrafi zdjąć dwa punkty. Praca z kompletem treści (10) dostaje 5 punktów przy formie 4–3, ale tylko 3 punkty przy formie 0. Dwa punkty na dwunastopunktowej skali końcowej to dużo.
Dolny lewy róg jest brutalny. Elementy treści 2–3 przy formie 2–1 to już zero. A zero za zgodność z poleceniem oznacza zero we wszystkich pozostałych kryteriach — cała praca na zero, niezależnie od języka.
Cztery dodatkowe reguły, które rozstrzygają spory
Ten sam fragment nie może liczyć się podwójnie. Jeśli zdający realizuje jeden z elementów tematu we wstępie lub zakończeniu, dany fragment uznaje się albo za część rozwinięcia, albo za część wstępu/zakończenia — nie za oba naraz.
Konsekwentnie użyty niewłaściwy wyraz obniża poziom. Jeśli zdający konsekwentnie używa niewłaściwego wyrazu kluczowego dla pracy, ale argumenty pasują do tematu, realizacja danej części jest kwalifikowana maksymalnie na poziom 1.
Zakończenie ocenia się względem rozwinięcia, nie względem tematu w oderwaniu od treści.
Opisy z tabeli A są doprecyzowywane w każdej sesji w odniesieniu do konkretnych tematów.
Studium przypadku: jak powstaje 5 punktów, a jak 1
Rozprawka o monitoringu — zgodność 5/5
Uzasadnienie CKE, rozbite na elementy. Praca dostała maksimum, więc każdy element musiał zostać oceniony na 2:
- Wstęp: teza adekwatna do tematu, zgodna z treścią rozprawki → 2
- Element 1 i 2: zdający odnosi się do obydwu elementów tematu i obydwa popiera kilkoma argumentami → 2 + 2
- Podsumowanie: adekwatne do tematu, nawiązuje do argumentacji w rozwinięciu → 2
- Fragmenty odbiegające: praca ich nie zawiera → 2
Elementy treści: 10. Forma: teza we wstępie, wszystkie części z właściwymi proporcjami, pełna konsekwencja graficzna, długość w granicach → 4.
Tabela C: treść 10, forma 4–3 → 5 punktów.
Artykuł o wakacjach — zgodność 1/5
- Wprowadzenie: zgodne z tematem, ale mało oryginalne, niezachęcające do lektury → 1
- Element 1 (przyczyny zjawiska): omówiony powierzchownie, ogólnikowo, część niejasna → 1
- Element 2 (opis miejsca odciętego od cywilizacji): nie jest zrealizowany — lokalizacja i atrakcje wskazują na miejsce masowo odwiedzane przez turystów → 0
- Podsumowanie: brak zakończenia → 0
- Fragmenty odbiegające: wypowiedź zawiera fragment odbiegający od tematu (ostatni akapit) → 1
Forma: artykuł zatytułowany, brak zakończenia zaburza kompozycję, pełna konsekwencja graficzna, długość w dopuszczalnych granicach.
Końcowa ocena CKE za zgodność z poleceniem: 1 punkt. Punktacja cząstkowa powyżej to rekonstrukcja na podstawie opisu słownego — informator podaje przy tej pracy uzasadnienie opisowe, nie rozpisane punkty. Sam kierunek jest jednak jednoznaczny: przy niezrealizowanym drugim elemencie tematu i braku zakończenia elementy treści lądują w najniższych wierszach tabeli C.
To jest przykład wart omówienia z klasą. Zdający napisał akapit o miejscu — tylko opisał apartament w centrum miasta z basenem, jacuzzi i lunaparkiem odwiedzanym przez tłumy, podczas gdy temat mówił o miejscu odciętym od cywilizacji. Element istnieje fizycznie, a punktowo przepadł w całości.
Rozprawka o psach — zgodność 2/5
- Wstęp: teza adekwatna do tematu, ale niezgodna z treścią rozprawki — zapowiada stosunek negatywny, a rozwinięcie przedstawia zalety → 1
- Element 1 (warunki dla zwierząt): omówiony bardzo pobieżnie, argumentacja częściowo niejasna
- Element 2 (relacje z sąsiadami): zrealizowany powierzchownie — dwa argumenty omówione zbyt ogólnikowo
- Podsumowanie: zgodne z tematem, ale odbiega od treści rozwinięcia
- Fragmenty odbiegające: brak (fragment o osobach starszych nie realizuje żadnego elementu, ale jest zgodny z tematem)
Forma: teza umiejscowiona poprawnie, właściwe proporcje wszystkich części, brak konsekwencji w układzie graficznym — jeden akapit niepotrzebnie wydzielony, długość w granicach.
(CKE podaje przy tej pracy opis słowny każdego elementu, bez rozpisania punktów cząstkowych — końcowy wynik za zgodność z poleceniem to 2 punkty.)
Zwróć uwagę na ostatni punkt listy elementów treści. Fragment o samotnych osobach starszych nie realizuje żadnego elementu tematu, ale ponieważ jest zgodny z tematem, nie liczy się jako fragment odbiegający. Praca dostała za to 2 punkty — mimo że ten akapit nie pracował na żaden inny element.
Sytuacje z próbnych
Czy można dostać 5 punktów przy niepełnej formie?
Nie. Pięć punktów wymaga elementów treści na 10 oraz elementów formy w przedziale 4–3.
Uczeń zapomniał tytułu w artykule. Ile traci?
Zero w podkryterium „elementy charakterystyczne dla formy“, czyli 1 z 4 punktów formy. W tabeli C może to nie zmienić nic (jeśli zostaje 3) albo zdjąć punkt.
Uczeń napisał sześć argumentów, żadnego nie rozwijając. Ile za element tematu?
1 punkt. Sama „lista“ argumentów bez rozwijania jest wprost wymieniona jako realizacja powierzchowna.
Czy zakończenie może powtarzać wstęp?
Tak, ale innymi słowami — wtedy 2 punkty. Powtórzenie wstępu w zasadzie tymi samymi słowami to 1 punkt, podobnie jak zakończenie schematyczne ograniczone do przeformułowania tezy.
Czy fragment nie na temat zawsze obniża punktację?
Obniża element 5. tabeli A. Ale jeśli fragment jest zgodny z tematem, choć nie realizuje żadnego elementu, nie jest liczony jako odbiegający — tak było w rozprawce o psach.
Co, jeśli praca ma świetną treść, ale zero za formę?
Elementy treści 10 przy formie 0 dają 3 punkty zamiast 5. Dwa punkty w plecy na skali 13-punktowej.
Czy jeden akapit może realizować dwa elementy tematu?
Ten sam fragment nie może być jednocześnie realizacją elementu tematu oraz częścią wstępu/zakończenia. Elementy tematu ocenia się osobno.
Czternaście decyzji przed pierwszym punktem
Pięć elementów treści, cztery elementy formy, zestawienie w tabeli C — a to dopiero jedno z czterech kryteriów. Przy trzydziestu pracach łatwo zgubić konsekwencję między pierwszą a ostatnią.
Classovo przechodzi przez tabele A, B i C za Ciebie — pokazuje ocenę każdego elementu osobno z uzasadnieniem i wylicza wynik obok pozostałych kryteriów matury rozszerzonej.
Pięć prac miesięcznie sprawdzisz za darmo — bez karty, bez zobowiązań.
Tabele A, B i C, dodatkowe uwagi dotyczące oceniania elementów treści oraz przykładowe ocenione wypowiedzi pochodzą z Informatora o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025, opracowanego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.