Spójność i logika na maturze rozszerzonej – tutaj usterki naprawdę się liczy

Na poziomie podstawowym informator stwierdza, że nie przelicza się bezpośrednio liczby usterek na punkty. Ocena jest opisowa: „dość liczne“, „sporadyczne“.

Na rozszerzeniu ten sam dokument podaje konkretne liczby:

Punkty	Kiedy
2 pkt	Wypowiedź zawiera najwyżej 2 usterki w spójności oraz/lub logice na poziomie zdania i/lub akapitu i/lub całego tekstu
1 pkt	Wypowiedź zawiera od 3 do 5 usterek
0 pkt	Wypowiedź zawiera 6 lub więcej usterek

To jedyne kryterium na całej maturze z arytmetyką zamiast opisu. I jedyne, w którym maturzysta może policzyć, ile dokładnie zostało mu marginesu.

Dwie usterki są darmowe. Trzecia kosztuje punkt. Szósta kosztuje drugi.

Co informator uznaje za usterkę

Definicja operacyjna jest jednozdaniowa i zaskakująco prosta:

Jako usterki w spójności/logice egzaminator oznacza te fragmenty, w których gubi się, czytając tekst.

Nie „miejsca bez linkera“, nie „zdania w złym czasie“ — miejsca, w których czytający traci wątek.

Kryterium mierzy, czy wypowiedź jest klarowna, czy funkcjonuje jako całość dzięki jasnym powiązaniom wewnątrz zdań oraz między zdaniami lub akapitami, i czy nie zawiera fragmentów sprzecznych z ogólnie przyjętymi zasadami rozumowania.

Próg jakościowy obok arytmetycznego

Poza liczeniem działa druga reguła:

Jeśli w pracy występuje dłuższy fragment (np. dłuższe zdanie lub 2–3 krótkie zdania), który jest niejasny/niekomunikatywny, przyznaje się 1 punkt; jeśli takich fragmentów jest więcej, przyznaje się 0 punktów.

Czyli jeden dłuższy niezrozumiały fragment sprowadza pracę do 1 punktu, nawet gdyby poza nim usterek nie było wcale.

Warto zauważyć konsekwencję dla całej pracy: dłuższe niekomunikatywne fragmenty traktuje się także jako odbiegające od tematu w tabeli elementów treści. Jeden nieczytelny akapit uderza więc w dwa kryteria naraz — w spójność i w zgodność z poleceniem.

Cztery źródła zaburzeń wymienione wprost

Informator podaje zamkniętą listę przykładów — gotową checklistę:

1. Brak połączenia między częściami tekstu — np. odwoływanie się do czegoś, co nie zostało wcześniej wspomniane. Klasyczne This problem is serious, gdy żaden problem nie został wprowadzony.

2. Nieuzasadnione przeskakiwanie między czasami gramatycznymi. Słowo nieuzasadnione jest kluczowe — zmiana czasu przy przejściu od ogólnej tezy do przykładu z przeszłości jest naturalna.

3. Błędy językowe i/lub ortograficzne, które powodują zakłócenie komunikacji — sprawiają, że odbiorca gubi się, czytając tekst.

4. Przytoczenie argumentu sprzecznego z ogólnie przyjętymi zasadami rozumowania, jeśli w pracy nie ma uzasadnienia ani kontekstu tłumaczącego taką realizację.

Punkt czwarty jest specyficzny dla tekstów argumentacyjnych i wart uwagi na lekcji. Informator dodaje:

Błędy logiczne mogą często wynikać z niewystarczającego kontekstu w treści pracy, braku kluczowego elementu do uzasadnienia stwierdzenia, które samo w sobie jest sprzeczne z zasadami logiki.

Czyli argument nie musi być „głupi“ — wystarczy, że zdający pominął ogniwo, które by go uzasadniało.

Ten sam błąd może liczyć się dwa razy

Punkt trzeci listy oznacza, że poprawność i spójność nie są rozłączne:

Ten sam błąd może w mniejszym lub większym stopniu zaburzać zrozumienie tekstu. Może on wpływać na ocenę spójności i logiki i/lub przekazania komunikatu.

Do tego reguła o obcych wyrazach: wyrazy napisane po polsku (lub w innym języku) egzaminator zaznacza jako błędy w spójności, jeśli w znacznym stopniu utrudniają zrozumienie. Jeśli komunikacja nie jest zaburzona — podkreśla je jedynie jako błędy językowe.

Praktyczny wniosek dla maturzysty: błąd, który da się „przeczytać naokoło“, kosztuje tylko w poprawności. Błąd, przy którym czytelnik się zatrzymuje, kosztuje dwa razy.

Czego NIE można uznać za usterkę

Brak akapitów. Informator mówi wprost: brak podziału na akapity nie prowadzi automatycznie do obniżenia punktacji za spójność i logikę wypowiedzi.

Uwaga jednak — to dotyczy wyłącznie tego kryterium. Segmentacja jest osobno punktowana w tabeli elementów formy, gdzie układ graficzny pracy (podział na akapity) jest merytorycznie uzasadniony to warunek punktu, a jedna usterka wystarczy do zera. Akapity nie szkodzą spójności, ale ich brak kosztuje gdzie indziej.

Brak zaznaczonych błędów = komplet. Jeżeli w pracy nie są zaznaczone żadne błędy w spójności/logice, należy przyznać 2 punkty w tym kryterium.

Pionowa fala: gdy praca jest niespójna w całości

Jeśli praca (lub jej obszerne fragmenty) jest w znacznej większości niespójna/niekomunikatywna/niezrozumiała dla odbiorcy, egzaminator może zaznaczyć całość pracy (lub dany fragment) „pionową falą“ na marginesie i nie podkreślać poszczególnych zaburzeń. Jednocześnie w takiej pracy oznacza się błędy.

Czyli przy pracy rozsypanej egzaminator nie liczy usterek jedna po drugiej — zaznacza całość. Błędy językowe nadal jednak oznacza, bo to jedyna informacja zwrotna, jaką zdający dostanie.

Trzy prace, trzy oceny — i widoczna arytmetyka

To rzadka sytuacja, w której uzasadnienia CKE podają liczby usterek wprost. Zestawmy je:

Praca	Usterki	Punkty
Rozprawka o monitoringu (13/13)	nie zawiera usterek	2
List o marnowaniu żywności (11/13)	dwie usterki	2
Rozprawka o psach (5/13)	trzy usterki	1
Artykuł o wakacjach (3/13)	cztery usterki	1

Widać skalę w działaniu: dwie usterki to nadal komplet, trzecia zdejmuje punkt, a między trzema a pięcioma nie ma już różnicy punktowej.

Praca bez usterek — jak wygląda spójny wywód

To start with, cameras seem to be one of the best ways of providing security. (…)

Moreover, students who have a tendency towards violent behaviour (…) will not get away with it so easily.

However, there is also another point of view. (…)

What is more, the cost of purchasing and installing cameras is considerable.

To conclude, we can see that the decision whether to install monitoring or not is a difficult one.

Ocena CKE: wypowiedź nie zawiera usterek w spójności i logice.

Mechanika jest tu widoczna gołym okiem: każdy akapit otwiera sygnał kierunku. To start with i Moreover budują stronę zalet, However przełącza na wady, What is more je kontynuuje, To conclude zamyka. Czytelnik nigdy nie musi się zastanawiać, gdzie jest.

To zresztą pokazuje, że przy rozprawce linkery mają znaczenie — inaczej niż na egzaminie ósmoklasisty, gdzie spójność budowana jest głównie zaimkami i okolicznikami. W tekście argumentacyjnym przejścia między argumentami są nośnikiem struktury.

Praca z czterema usterkami

In our times life could be tired. People sometimes dreaming about √ break. (…) For example √ nobody want to stand in a clues and if you pick √ public place √ you will stand in them.

Ocena CKE: cztery usterki w spójności i logice tekstu → 1 punkt.

Fragment nobody want to stand in a clues jest dokładnie tym, o czym mówi definicja — czytelnik zatrzymuje się, próbując odgadnąć, co znaczy a clues. To zarazem ilustracja reguły „błędy językowe powodujące zakłócenie komunikacji“: ten sam fragment obciąża poprawność i spójność.

Jak zmniejszyć liczbę usterek

Skoro liczba jest twarda, warto wiedzieć, gdzie usterki powstają najczęściej w tekstach argumentacyjnych:

1. Argument bez ogniwa uzasadniającego. Zdanie prawdziwe, ale wniosek z niego nie wynika. Lekarstwo: po każdym argumencie dopisać because albo which means that.
2. Zaimek bez odniesienia. They complain about it — kto i o czym? W rozprawce, gdzie podmioty się zmieniają (uczniowie, nauczyciele, szkoły), to najczęstsze źródło zagubienia.
3. Przeskok czasowy w środku argumentu. Rozprawka pisana w Present Simple, w której nagle pojawia się przykład w Past bez sygnału.
4. Akapit, który nie wiadomo, po której jest stronie. Przy rozprawce za i przeciw brak sygnału However / On the other hand zostawia czytelnika bez orientacji.

Co wtedy?

Ile usterek mogę mieć, żeby nie stracić punktu?

Dwie. Trzecia usterka obniża ocenę do 1 punktu, szósta do zera.

Czy brak akapitów obniża spójność?

Nie automatycznie — informator mówi o tym wprost. Ale brak merytorycznie uzasadnionego podziału na akapity zeruje podkryterium segmentacji w elementach formy.

Czy jeden niejasny fragment może zdjąć punkt mimo małej liczby usterek?

Tak. Dłuższy fragment (dłuższe zdanie lub 2–3 krótkie), który jest niejasny lub niekomunikatywny, daje 1 punkt; więcej takich fragmentów — 0 punktów.

Czy błąd gramatyczny liczy się jako usterka spójności?

Tylko jeśli powoduje zakłócenie komunikacji — sprawia, że odbiorca gubi się, czytając tekst. Błąd, który nie przeszkadza w zrozumieniu, obciąża wyłącznie kryterium poprawności.

Czy polskie słowo to usterka spójności?

Tylko jeśli w znacznym stopniu utrudnia zrozumienie komunikatu. Jeśli komunikacja nie jest zaburzona, egzaminator podkreśla je jedynie jako błąd językowy.

Co oznacza pionowa fala na marginesie?

Oznaczenie stosowane, gdy praca lub jej obszerne fragmenty są w znacznej większości niespójne. Egzaminator nie podkreśla wtedy poszczególnych zaburzeń, ale błędy nadal oznacza.

Czy nielogiczny argument to usterka?

Tak, jeśli jest sprzeczny z ogólnie przyjętymi zasadami rozumowania i w pracy nie ma uzasadnienia ani kontekstu tłumaczącego taką realizację.

Dwie usterki marginesu

Przy trzydziestu pracach trzeba trzymać ten sam próg czułości od pierwszej do ostatniej — a różnica między „drobna niezręczność“ a „usterka“ decyduje o punkcie.

Classovo wskazuje konkretne fragmenty, w których tekst przestaje być zrozumiały, i zestawia je z pozostałymi kryteriami matury rozszerzonej — z jednakową miarą dla każdej pracy.

Pięć prac miesięcznie sprawdzisz za darmo — bez karty, bez zobowiązań.

Skala punktowa, lista źródeł zaburzeń oraz przykładowe ocenione wypowiedzi pochodzą z Informatora o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025, opracowanego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.