Poprawność środków językowych na maturze podstawowej – ile błędów to za dużo
· aktualizacja:
Każdy sprawdzający zaczyna od liczenia. Osiem błędów, dziewięć, dziesięć — a potem szuka progu, przy którym 2 punkty zamieniają się w 1.
Informator CKE mówi wprost:
W ocenie poprawności środków językowych bierze się pod uwagę orientacyjny stosunek liczby błędów do długości tekstu stworzonego przez zdającego (nie ma potrzeby liczenia wyrazów i błędów).
To nie jest przyzwolenie na niedbalstwo. To informacja, że kryterium mierzy coś innego niż liczbę — i że szukanie progu „ile błędów wolno“ jest szukaniem czegoś, czego w zasadach nie ma.
Jest tu jeszcze jedna rzecz warta uwagi na starcie: poprawność jest warta 2 punkty z 12. To najmniej kosztowne kryterium na maturze podstawowej — mniej niż treść (5) i mniej niż zakres środków (3). Uczeń, który pisze prosto i bezbłędnie ze strachu przed błędem, chroni dwa punkty, a traci szansę na osiem.
Skala: dwie osie naraz
| Punkty | Kiedy |
|---|---|
| 2 pkt | Brak błędów lub nieliczne błędy niezakłócające komunikacji albo sporadycznie ją zakłócające |
| 1 pkt | Liczne błędy niezakłócające komunikacji lub czasami ją zakłócające lub bardzo liczne błędy niezakłócające komunikacji |
| 0 pkt | Liczne błędy często zakłócające komunikację lub bardzo liczne błędy czasami lub często zakłócające komunikację |
Rozłóżmy to na osie:
- Oś ilości: nieliczne → liczne → bardzo liczne
- Oś wpływu: nie zakłócają → sporadycznie / czasami → często
Żadna z nich nie decyduje samodzielnie. Najlepiej widać to w wierszu z 1 punktem, który mieści sytuację bardzo liczne błędy niezakłócające komunikacji. Praca może być gęsto usiana błędami i nadal nie schodzi na zero, o ile da się ją zrozumieć.
Na górze skali odwrotnie: 2 punkty dostaje nie tylko praca bezbłędna, ale też taka z nielicznymi błędami sporadycznie zakłócającymi komunikację. Praca na komplet nie musi być czysta.
Warto porównać z poziomem rozszerzonym, gdzie poprawność jest warta 3 punkty i obejmuje dodatkowo interpunkcję. Na podstawie interpunkcji się nie ocenia — do tego wrócimy.
„Liczne“ to pojęcie względne
„Liczne“ błędy w przypadku tekstu bardzo krótkiego to nie to samo, co „liczne“ błędy w przypadku tekstu dłuższego.
Osiem błędów w pracy na 85 wyrazów i osiem w pracy na 150 to dwie różne sytuacje. Dlatego przelicznik „X błędów = Y punktów“ nie mógłby działać.
Praktyczna konsekwencja przy sprawdzaniu próbnych: zamiast liczyć podkreślenia, przeczytaj pracę raz jeszcze i odpowiedz na jedno pytanie — czy rozumiem wszystko bez wysiłku, z drobnym potknięciem, czy muszę się domyślać?
Dowód: cztery prace, cztery oceny
Wszystkie z informatora, uporządkowane od najlepszej.
2 punkty — praca na 12/12 (bieg uliczny):
People watching the run reacted so amazingly when I reached √ finish line. (…) I’m realy glad that I managed to achieve that.
Uzasadnienie CKE: nieliczne błędy niezakłócające komunikacji. Błędy są — brakujący przedimek przed finish line, literówka realy. Praca dostaje komplet.
1 punkt — praca na 7/12 (bieg uliczny, wersja 2.):
A few months ago I was searching for something in the Internet and I saw an invitation for √ runing competition. They wrote that when you want to run on the competition, you should have over the 18. (…) So I started going to the gym twice a week. √ Few weeks after √ I spend their all my free time.
Uzasadnienie CKE: liczne błędy, czasami zakłócające komunikację.
1 punkt — praca na 7/12 (dowód osobisty):
I went to a restaurant but the manager can’t help me. He said that they didn’t find my backpack. Then I go to √ police station becouse I thought maybe someone brought it √, but not.
Uzasadnienie CKE: liczne błędy niezakłócające komunikacji.
Zestaw tych dwóch prac obok siebie — obie mają 1 punkt, ale z różnych powodów. W jednej błędy czasami zakłócają komunikację, w drugiej nie zakłócają jej wcale, tylko jest ich dużo. Ta sama nota, dwie różne ścieżki.
0 punktów — praca na 2/12 (dowód osobisty, wersja 2.):
My best friend shocking then I tell √ lost my ID card. (…) I called to √ cinema but they don’t get it. I’m very bad that I lost √ ID card. I will go to the London next month when I find my ID card or get √ new √ if you be.
Uzasadnienie CKE: bardzo liczne błędy, często zakłócające komunikację.
Tu obie osie są maksymalnie niekorzystne naraz. My best friend shocking then I tell, if you be, I’m very bad that — to nie są usterki, tylko miejsca, w których odbiorca nie wie, co autor miał na myśli. I dokładnie te same fragmenty zabrały punkty w spójności i uniemożliwiły zaliczenie rozwinięć w treści.
Wniosek dla maturzysty: nie musisz pisać bezbłędnie. Musisz pisać zrozumiale.
Które błędy się liczą
W ocenie bierze się pod uwagę błędy gramatyczne, leksykalne i ortograficzne oraz ich wpływ na komunikatywność.
Interpunkcja nie jest oceniana na poziomie podstawowym. Oznaczenia błędów interpunkcyjnych przewidziane są w informatorze wyłącznie dla poziomu rozszerzonego. Maturzysta piszący podstawę nie traci punktów za brakujący przecinek.
Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu to błąd językowy — oznaczany podkreśleniem linią prostą, nie kółkiem.
Nieobjaśniona nazwa obcojęzyczna to jeden błąd językowy. Informator podaje przykład: I read Nowe Horyzonty. — 1 błąd językowy. Oprócz tego całe wyrażenie podkreśla się linią falistą jako błąd w spójności, a jeśli nazwa była kluczowa dla realizacji polecenia, informacja nie jest uwzględniana w ocenie treści.
Dostosowania: gdzie przebiega granica
W ocenie poprawności środków językowych nie bierze się pod uwagę błędów ortograficznych w wypowiedziach zdających, którym przyznano takie dostosowanie warunków przeprowadzania egzaminu. Takie błędy nie są oznaczane w pracy zdającego.
Zaraz po tym pada zastrzeżenie, które bywa gubione:
Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu to błąd językowy. Jest on brany pod uwagę w ocenie poprawności środków językowych.
Czyli becouse zamiast because — pomijamy. Ale hear zamiast here, their zamiast there, couch zamiast coach — to już nie usterka zapisu, tylko inne słowo. Liczy się normalnie, także u zdającego z dostosowaniem.
Granica biegnie po skutku dla znaczenia, nie po rodzaju trudności. Szerzej: dysleksja i afazja a ocenianie wypracowań.
Kiedy poprawność w ogóle nie jest oceniana
| Sytuacja | Poprawność | Czy oznacza się błędy? |
|---|---|---|
| Praca poniżej 80 wyrazów | 0 pkt automatycznie | Nie |
| Treść oceniona na 0 pkt | 0 pkt | Tak |
| Treść oceniona na 1 pkt | maks. 1 pkt | Tak |
| Praca całkowicie niezgodna z poleceniem | 0 pkt | Nie |
Pierwszy wiersz jest najbardziej dotkliwy: praca na 75 wyrazów napisana bezbłędną angielszczyzną dostaje 0 punktów za poprawność, bo poniżej progu 80 wyrazów oceniana jest wyłącznie treść.
Osobna sytuacja: fragmenty na zupełnie inny temat, wyuczone na pamięć lub całkowicie nienawiązujące do polecenia, a jednocześnie zaburzające spójność, są otaczane kołem i nie są brane pod uwagę przy liczeniu wyrazów ani przy ocenie zakresu i poprawności. Zdający nie zyskuje więc na doklejeniu wyuczonego akapitu — ale też nie jest za jego błędy karany.
I uwaga poważniejsza niż punktacja: praca zawierająca fragmenty odtworzone z podręcznika, źródła internetowego, przepisane z arkusza lub od innego zdającego jest powodem do unieważnienia części pisemnej egzaminu z języka obcego.
Sytuacje z próbnych
Ile błędów można zrobić, żeby dostać 2 punkty?
Nie ma takiej liczby. Informator mówi wprost, że nie ma potrzeby liczenia błędów — liczy się orientacyjna proporcja do długości tekstu i wpływ na komunikatywność.
Czy praca pełna błędów zawsze dostaje 0?
Nie. Bardzo liczne błędy niezakłócające komunikacji to nadal 1 punkt. Zero wymaga błędów często zakłócających komunikację albo bardzo licznych zakłócających ją czasami lub często.
Czy brak przecinków obniża punktację na maturze podstawowej?
Nie. Oznaczanie błędów interpunkcyjnych przewidziano wyłącznie dla poziomu rozszerzonego.
Uczeń z dysleksją napisał their zamiast there. Pomijamy?
Nie. Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu jest traktowany jako błąd językowy i brany pod uwagę także przy dostosowaniu.
Praca ma 70 wyrazów i ani jednego błędu. Ile punktów za poprawność?
Zero. Wypowiedź poniżej 80 wyrazów oceniana jest wyłącznie w kryterium treści.
Czy warto pisać prościej, żeby uniknąć błędów?
Rachunek jest niekorzystny. Poprawność to 2 punkty, a zakres 3 — a do zakresu zalicza się struktury użyte z drobnymi błędami, o ile kontekst pozostaje jasny. Nadmierna ostrożność kosztuje więcej, niż chroni.
Ten sam błąd powtórzony pięć razy — liczy się raz czy pięć?
Informator nie wprowadza reguły „powtórzony błąd liczy się raz“. Ocenia się orientacyjny stosunek błędów do długości tekstu, więc powtarzalna usterka zwiększa gęstość błędów.
Dwie decyzje, trzydzieści prac
„Nieliczne czy liczne?“, „zakłóca czy nie zakłóca?” — powtórzone trzydzieści razy, z tym samym standardem o czternastej i o dwudziestej.
Classovo ocenia poprawność według tych samych dwóch osi, oznacza konkretne błędy i zestawia je z pozostałymi kryteriami matury podstawowej — z jednakową miarą dla pierwszej i trzydziestej pracy.
Pięć prac miesięcznie sprawdzisz za darmo — bez karty, bez zobowiązań.
Skala punktowa, zasady oceny poprawności i przykładowe ocenione wypowiedzi pochodzą z Informatora o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025, opracowanego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.