Jak egzaminator oznacza błędy na maturze podstawowej – pełna legenda
· aktualizacja:
Praca wraca ze sprawdzania. Jeden wyraz w kółku, drugi podkreślony prostą linią, gdzieś ptaszek, pod całym zdaniem faliste podkreślenie, a jeden fragment ujęty w nawiasy kwadratowe. Maturzysta patrzy na to jak na mapę pogody i pyta: „to gdzie ja właściwie zrobiłem błąd?“.
Każdy z tych znaków oznacza inny rodzaj błędu, wpada do innego kryterium i ma inne konsekwencje punktowe. Co więcej — dwa z nich nie odejmują ani jednego punktu za język, bo wyłączają fragment z oceny zamiast go karać.
Legenda mieści się na jednej stronie informatora i jest wspólna dla poziomu podstawowego i rozszerzonego. Poniżej cała, z zaznaczeniem, co dotyczy tylko rozszerzenia.
Pełna legenda
| Rodzaj błędu | Oznaczenie | Przykład z informatora |
|---|---|---|
| Błąd językowy (leksykalny, gramatyczny) | podkreślenie linią prostą | Marek lubić czekoladę. |
| Błąd językowy spowodowany brakiem wyrazu | znak √ w miejscu brakującego wyrazu | Marek √ czekoladę. |
| Błąd ortograficzny | otoczenie wyrazu kołem | Słońce (gżeje). |
| Błąd językowy i ortograficzny w jednym wyrazie | podkreślenie linią prostą i otoczenie kołem | Słońce (gżać) w lecie. |
| Błędy w spójności/logice | podkreślenie linią falistą | Założyłem kurtkę, bo było gorąco. |
| Fragment odbiegający od tematu | objęcie nawiasami kwadratowymi | [Fragment odbiegający od tematu.] |
| Fragment nie na temat | otoczenie ciągłą linią | Fragment nie na temat. |
| Błędy interpunkcyjne — wyłącznie na poziomie rozszerzonym | otoczenie zbędnego znaku kółkiem; znak √ w kółku w miejscu brakującego | Było ciepło (,) i deszczowo. / Zrobiłem to (√) ponieważ… |
Trzy reguły domykające:
- Błędy ortograficzne zmieniające znaczenie wyrazu są traktowane jako błędy językowe i oznaczane podkreśleniem linią prostą — nie kółkiem.
- Usterki w spójności i logice występujące pomiędzy akapitami mogą być zaznaczane „pionową falą“ na marginesie.
- Interpunkcji na poziomie podstawowym się nie ocenia. Ostatni wiersz tabeli dotyczy wyłącznie rozszerzenia, gdzie poprawność jest warta 3 punkty zamiast 2.
Co z czego wynika
Sedno, którego maturzyści nie widzą: rodzaj oznaczenia mówi, które kryterium ucierpiało.
Linia prosta, ptaszek i kółko → poprawność środków językowych. Liczy się ich gęstość w stosunku do długości tekstu, nie sama liczba.
Linia falista i pionowa fala → spójność i logika. Inna pula punktów, inna reguła: brak falistych podkreśleń to 2 punkty, a jeden dłuższy niejasny fragment (1–2 zdania) to już tylko 1 punkt.
Nawiasy kwadratowe i ciągła linia → nie odejmują punktów za język; wyłączają fragment z oceny. Za chwilę osobno, bo to najczęściej mylone oznaczenia.
Uczeń, który dostaje pracę z pięcioma prostymi liniami i zerem falistych, powinien odczytać to tak: poprawność do poprawy, spójność mam na maksa. Bez legendy widzi tylko „dużo czerwonego“.
Przykład falistej linii wart omówienia
Założyłem kurtkę, bo było gorąco.
Zdanie jest gramatycznie bezbłędne — ani jednej prostej linii, ani jednego kółka. A jednak zaznaczone, bo przeczy samo sobie.
To najlepszy dowód, że spójność i logika mierzą co innego niż poprawność. Na maturze podstawowej kryterium obejmuje wprost fragmenty sprzeczne z ogólnie przyjętymi zasadami rozumowania — czyli dokładnie takie zdania.
Dwa oznaczenia, które nie odejmują punktów za język
To jest różnica wobec egzaminu ósmoklasisty i najciekawsza część legendy.
Nawiasy kwadratowe — fragment odbiegający od tematu. Ciągła linia — fragment nie na temat.
Zasada oceniania wyjaśnia, co się z takim fragmentem dzieje:
Jeżeli praca zawiera fragmenty na zupełnie inny temat, wyuczone na pamięć lub fragmenty całkowicie nienawiązujące do polecenia, a jednocześnie zaburzające spójność i logikę tekstu, są one otaczane kołem i nie są brane pod uwagę przy liczeniu wyrazów i ocenie zakresu środków językowych i poprawności środków językowych.
Czyli taki fragment przestaje istnieć dla oceny: nie wlicza się do liczby wyrazów, nie podnosi zakresu, nie obniża poprawności.
Brzmi łagodnie, ale konsekwencja bywa dotkliwa. Maturzysta, który dokleił wyuczony na pamięć akapit, żeby „dobić do stu wyrazów“, po odjęciu tego fragmentu może wylądować poniżej progu 80 wyrazów — i stracić trzy kryteria naraz.
Uwaga terminologiczna: w tabeli oznaczeń mowa o nawiasach kwadratowych i ciągłej linii, a w zasadach oceniania o „otaczaniu kołem“. Chodzi o to samo zjawisko — fragment wyłączony z oceny — opisane raz od strony znaku, raz od strony skutku.
Cztery sytuacje: oznaczać czy nie
| Sytuacja | Punkty | Czy oznacza się błędy? |
|---|---|---|
| Praca całkowicie niezgodna z poleceniem, nieczytelna, niekomunikatywna lub odtworzona ze źródła | 0 w każdym kryterium | Nie |
| Treść oceniona na 0 pkt z tabeli | 0 w każdym kryterium | Tak |
| Treść oceniona na 1 pkt | maks. 1 pkt w pozostałych | Tak |
| Praca poniżej 80 wyrazów | oceniana tylko za treść | Nie |
Dwa środkowe wiersze są kluczowe dydaktycznie. Praca dostaje zero albo jeden punkt, a egzaminator i tak przechodzi przez wszystkie błędy językowe. Dla punktacji to bez znaczenia — dla zdającego to jedyna informacja zwrotna, jaką dostanie.
Ostatni wiersz jest najbardziej mylący: praca na 70 wyrazów wraca czysta, bez jednego zaznaczenia, z wynikiem maksymalnie 5 na 12. Uczeń widzi pracę bez błędów i niski wynik, i nie rozumie, co się stało.
Osobno: praca w znacznej większości niespójna może zostać zaznaczona pionową falą na marginesie zamiast podkreślania poszczególnych zaburzeń — ale błędy w takiej pracy nadal się oznacza.
Ile oznaczeń mieści praca na 12 punktów
Warto pokazać maturzystom, że zaznaczenia to nie wyrok. Fragment pracy ocenionej na komplet (zadanie 16.):
I’m realy glad that I managed to achieve that.
People watching the run reacted so amazingly when I reached √ finish line.
Jest literówka realy. Jest ptaszek — brakuje przedimka przed finish line. Praca dostała 2 punkty za poprawność (nieliczne błędy niezakłócające komunikacji) i 2 punkty za spójność (ani jednej falistej linii).
Komunikat: zaznaczenia nie oznaczają utraty punktów. Znaczenie ma ich gęstość i to, czy przeszkadzają w zrozumieniu.
Jak używać tej legendy w ciągu roku
Legenda CKE jest publiczna, więc nic nie stoi na przeszkodzie, żeby sprawdzać nią prace próbne:
- Uczeń widzi kategorię, nie tylko fakt błędu. Kółko = ortografia, prosta = gramatyka lub leksyka, falista = to zdanie nie trzyma się reszty.
- Ptaszek uczy myślenia o brakach. Maturzyści rzadko dostrzegają błąd polegający na nieobecności wyrazu — brakującym przedimku czy czasowniku posiłkowym. Znak √ w konkretnym miejscu pokazuje lukę precyzyjniej niż uwaga na marginesie.
- Nawiasy kwadratowe uczą ekonomii. Uczeń, który zobaczy, że jego wyuczony akapit został wyłączony z oceny, przestaje traktować „zapychacze“ jako sposób na limit wyrazów.
- Uczeń przestaje bać się interpunkcji. Na podstawie przecinków się nie ocenia.
Dobre ćwiczenie: rozdaj pracę oznaczoną według tej legendy i poproś uczniów, żeby przypisali oznaczenia do kryteriów i oszacowali punktację. Zrozumienie, że faliste i proste linie idą do dwóch różnych pul, przychodzi zwykle w tym momencie.
Co wtedy?
Czym różni się kółko od prostej linii?
Kółko to błąd ortograficzny (gżeje), prosta linia to błąd językowy — leksykalny lub gramatyczny (Marek lubić czekoladę). Jeśli w jednym wyrazie występują oba, stosuje się podkreślenie i kółko.
Dlaczego poprawne zdanie ma faliste podkreślenie?
Faliste podkreślenie oznacza błąd w spójności lub logice, nie błąd językowy. Zdanie może być bezbłędne gramatycznie i jednocześnie nielogiczne — jak Założyłem kurtkę, bo było gorąco.
Co oznaczają nawiasy kwadratowe?
Fragment odbiegający od tematu. Taki fragment nie jest brany pod uwagę przy liczeniu wyrazów ani przy ocenie zakresu i poprawności — jest wyłączony z oceny, a nie karany osobno.
Czy egzaminator oznacza błędy w pracy ocenionej na 0 punktów?
To zależy od podstawy zera. W pracy całkowicie niezgodnej z poleceniem, nieczytelnej lub odtworzonej ze źródła — nie. Jeśli treść wyszła 0 punktów z tabeli — błędy są oznaczane.
Czy oznacza się błędy interpunkcyjne?
Na poziomie podstawowym nie. Oznaczenia interpunkcyjne przewidziano wyłącznie dla poziomu rozszerzonego.
Czy brak zaznaczeń oznacza komplet punktów?
W kryterium spójności tak — brak zaznaczonych błędów spójności to 2 punkty. Ale praca poniżej 80 wyrazów też wraca bez zaznaczeń, a dostaje 0 w trzech kryteriach.
Co to jest „pionowa fala“ na marginesie?
Oznaczenie stosowane, gdy praca lub jej obszerne fragmenty są w znacznej większości niespójne, oraz przy usterkach spójności między akapitami. Egzaminator nie podkreśla wtedy poszczególnych zaburzeń, ale błędy nadal oznacza.
Czy u ucznia z dysleksją zaznacza się błędy ortograficzne?
Nie — przy przyznanym dostosowaniu takie błędy nie są oznaczane. Wyjątek: błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu jest traktowany jako błąd językowy i oznaczany prostą linią.
Oznaczenia to informacja zwrotna, nie wyrok
Największa wartość tej legendy leży nie w punktach, tylko w tym, że zdający widzi rodzaj swojego błędu. Problem w tym, że konsekwentne stosowanie ośmiu typów oznaczeń przez trzydzieści prac zajmuje całe popołudnie.
Classovo oznacza błędy w pracy ucznia z podziałem na kategorie i pokazuje, jak przekładają się na cztery kryteria matury podstawowej — wraz z feedbackiem napisanym dla ucznia, a nie dla egzaminatora.
Pięć prac miesięcznie sprawdzisz za darmo — bez karty, bez zobowiązań.
Tabela oznaczeń błędów, zasady dotyczące prac nieocenianych oraz przykładowe ocenione wypowiedzi pochodzą z Informatora o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025, opracowanego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.