E-mail, wpis na blogu, post na forum – formy wypowiedzi na maturze podstawowej

Zacznij od końca. Dwa punkty za spójność dostaje praca, w której nie zaznaczono żadnych błędów spójności. Jednym ze źródeł takich błędów jest — wprost z informatora — brak połączenia wypowiedzi piszącego z podanym początkiem. Podany początek na maturze podstawowej jest zawsze. A jego brzmienie wynika z formy, którą wyznaczyło polecenie.

Przejdźmy ten łańcuch od tyłu: forma → podany początek → pierwsze zdanie zdającego → punkty za spójność.

Dlatego mimo że forma nie jest osobnym kryterium i nie daje ani jednego punktu wprost, warto wiedzieć, jak działa. Na poziomie rozszerzonym jest inaczej — tam forma jest oceniana wprost, w tabeli elementów formy. Na podstawie wpływa pośrednio, ale realnie.

Tekst użytkowy, czyli co dokładnie

Informator określa formę wypowiedzi na poziomie podstawowym tak:

tekst użytkowy (np. e-mail, wpis na blogu lub forum internetowym) z elementami np. opisu, relacjonowania, uzasadniania opinii, w tym przedstawiania zalet i wad różnych rozwiązań

Zwróć uwagę na skrót „np.“ — lista nie jest zamknięta. Wymienione są trzy formy, ale polecenie może wskazać inny tekst użytkowy.

Pozostałe parametry zadania:

Parametr	Wartość
Liczba wypowiedzi	1
Charakterystyka	jedno zadanie, bez możliwości wyboru
Polecenie	w języku polskim
Elementy do rozwinięcia	cztery
Długość	100–150 wyrazów
Udział w wyniku	20%
Punkty	12

Dwie rzeczy warte podkreślenia. Bez możliwości wyboru — zdający dostaje jedno zadanie i jedną formę, w odróżnieniu od rozszerzenia, gdzie wybiera jeden z dwóch tematów. I cztery elementy, nie trzy jak na egzaminie ósmoklasisty.

Podany początek: instrukcja, nie ozdoba

Najbardziej niedoceniany element zadania. Niesie trzy informacje naraz: kto jest odbiorcą, jaki jest kontekst i jaki jest ton.

Oba przykłady z informatora:

Zadanie 16., wpis na blogu:

NEW ENTRY Title: Victory!!!

Hi Everybody, I’m so happy. Yesterday I won a street run.

Zadanie 17., e-mail:

Hi Mark, I know that you’re waiting for me but there is a problem. I lost my ID card two days ago.

Różnice widać od razu. Wpis na blogu ma nagłówek NEW ENTRY z tytułem i zwrot zbiorowy Hi Everybody. E-mail zaczyna się od zwrotu do jednej osoby z imienia i od razu sygnalizuje problem.

Wspólne jest coś ważniejszego: oba początki ustawiają sytuację i czas. Yesterday I won a street run, I lost my ID card two days ago — wydarzenie z przeszłości, konsekwencje w teraźniejszości. Zdający, który zaraz potem napisze My name is Anna and I am 19 years old, zrywa to połączenie.

Praca oceniona na 12 punktów robi to modelowo: po Yesterday I won a street run. następuje When I saw information about the run on the Internet… — nawiązanie do konkretnego biegu, cofnięcie się w czasie, płynne wejście w pierwszy podpunkt.

Praca oceniona na 2 punkty robi coś odwrotnego: po podanym początku I lost my ID card two days ago pisze I lost my ID card in √ cinema, a dwa akapity dalej I’m very bad that I lost √ ID card. CKE odnotowała w uzasadnieniu zerowej oceny zakresu fragmenty przepisane z podanego wstępu do e-maila.

Podanego początku nie przepisujemy — kontynuujemy go. Nie wlicza się do limitu wyrazów, a powtarzanie go pracuje przeciwko zdającemu w ocenie zakresu środków.

Cztery elementy, cztery akapity?

Polecenie zawsze podaje cztery podpunkty, a treść ocenia się tabelą 0–5. Naturalne pytanie: czy pisać cztery akapity?

Informator nie wymaga takiego układu, a wręcz zastrzega, że brak podziału na akapity nie prowadzi automatycznie do obniżenia punktacji za spójność. Ale obie prace ocenione wysoko mają układ akapitowy odpowiadający podpunktom — i to nie przypadek. Cztery akapity ułatwiają dwie rzeczy naraz: pilnowanie, żeby żaden podpunkt nie wypadł, i utrzymanie klarowności.

Ostrzeżenie idzie z innej strony. Jeśli zdający traktuje podpunkty jak listę pytań i odpowiada na nie po kolei, nie dbając o precyzyjne przekazanie informacji, prowadzi to do obniżenia punktacji za treść i może obniżyć punktację za spójność i logikę. Cztery akapity mają być tekstem, nie formularzem.

Odbiorca zmienia sposób realizacji podpunktów

Skoro forma nie jest punktowana, gdzie leży realna różnica między e-mailem a wpisem na blogu?

W odbiorcy — i w tym, ile może on założyć.

W e-mailu do konkretnego kolegi zdający pisze do kogoś, kto zna kontekst: I know that you’re waiting for me zakłada wspólną wiedzę o planowanej wizycie. Wpis na blogu adresowany jest do nieznanych czytelników, więc informacja musi być samodzielna — stąd w pracy o biegu pojawia się It was organised for young people from Cracow, but in fact everyone under 30 could run, tłumaczące sytuację od podstaw.

To nie jest osobne kryterium, ale reguła oceny treści mówi, że w razie wątpliwości egzaminator rozważa, w jakim stopniu jako odbiorca czuje się poinformowany w zakresie kluczowego elementu podpunktu polecenia. Czytelnik bloga wie mniej niż Mark — więc realizacja, która Markowi by wystarczyła, na blogu może okazać się niewystarczająca.

Styl i podpis

Obie przykładowe formy są nieformalne: wpis na blogu prowadzonym przez zdającego i e-mail do kolegi. Widać to w podanych początkach — Hi Everybody, Hi Mark. Zdający powinien tę konwencję kontynuować.

Co nie znaczy, że wszystko wolno. Emotikony nie są uznawane i nie wliczają się do liczby wyrazów.

Podpis pojawia się tylko tam, gdzie polecenie tego wymaga. W zadaniu 17. (e-mail) pada instrukcja Podpisz się jako XYZ i obie prace kończą się podpisem XYZ. W zadaniu 16. (wpis na blogu) takiej instrukcji nie ma i żadna z prac nie jest podpisana — kończy się przyciskiem Post.

Dwie zasady wokół podpisu: zdający nie może podpisać się własnym imieniem, bo praca jest anonimowa, a podpis nie jest uwzględniany w liczbie wyrazów. Szczegóły w tekście o limicie 100–150 wyrazów.

Czy zmiana formy może kosztować punkty?

Sama etykieta formy nie jest na podstawie punktowana — nie ma reguły „zła forma = minus punkt“. Ale konsekwencje wchodzą trzema drzwiami:

1. Przez podany początek. Zdający, który ignoruje Hi Everybody! i zaczyna Dear Sir or Madam, zrywa połączenie z początkiem — wymienione wprost źródło błędu spójności.
2. Przez odbiorcę. Jeśli zmiana formy sprawia, że informacje przestają docierać do wskazanego odbiorcy, cierpi realizacja podpunktów, czyli treść.
3. Przez skrajny przypadek. Wypowiedź całkowicie niezgodna z poleceniem dostaje 0 punktów w każdym kryterium — ale słowo „całkowicie“ dotyczy pracy, która nie realizuje polecenia w żadnym wymiarze.

Krótko: zdający, który napisał sensowny tekst na temat z lekko nietrafioną konwencją, nie traci wszystkiego. Zdający, który zignorował podany początek, traci konkretny punkt.

Dwie prace na blogu, dwa wyniki

Zadanie 16. — zwycięstwo w biegu ulicznym. Cztery podpunkty: skąd dowiedziałeś się o imprezie i jakie były warunki udziału; jak się przygotowywałeś; dlaczego zależało Ci na zwycięstwie; jak zareagowała publiczność.

Praca na 12/12 realizuje podpunkt czwarty tak:

People watching the run reacted so amazingly when I reached √ finish line. There was huge applause and I could hear my name all around! I was so proud of myself.

Praca na 7/12 — ten sam podpunkt:

When I finaly win, everyone was happy. They said that I were the best competitor. That was the best day of my life.

Obie realizacje zostały uznane za rozwinięte. Różnica jest w konkrecie: pierwsza podaje, co się działo (oklaski, wołanie imienia), druga zatrzymuje się na ocenie ogólnej (everyone was happy). To ta sama różnica, która decyduje o zakresie środków — i pokazuje, dlaczego kryteria tak często idą w parze.

Co wtedy?

Czy zdający może wybrać między e-mailem a wpisem na blogu?

Nie. Na poziomie podstawowym jest jedno zadanie bez możliwości wyboru, a forma wynika z polecenia. Wybór dwóch tematów dotyczy poziomu rozszerzonego.

Jakie formy mogą się pojawić?

Tekst użytkowy — informator wymienia e-mail, wpis na blogu lub forum internetowym, ale lista poprzedzona jest skrótem „np.“, więc nie jest zamknięta.

Czy podany początek wlicza się do limitu wyrazów?

Nie. Polecenie określa długość nie licząc wyrazów podanych na początku wypowiedzi.

Czy trzeba przepisać podany początek?

Nie i nie warto — nie wlicza się do limitu, a w pracy ocenionej na 2 punkty CKE wskazała fragmenty przepisane ze wstępu jako argument za obniżeniem zakresu do zera. Trzeba natomiast nawiązać do początku pierwszym zdaniem.

Czy wpis na blogu wymaga podpisu?

Tylko jeśli polecenie tego wymaga. W przykładowym zadaniu z wpisem na blogu instrukcji o podpisie nie ma; w zadaniu z e-mailem pada Podpisz się jako XYZ.

Czy trzeba pisać cztery akapity?

Nie ma takiego wymogu, a brak podziału na akapity nie obniża automatycznie punktacji za spójność. Cztery akapity są jednak praktyczne — pomagają nie zgubić żadnego z czterech podpunktów.

Uczeń napisał e-mail zamiast wpisu na blogu. Zerować pracę?

Nie. Forma nie jest na poziomie podstawowym osobnym kryterium, a zero we wszystkich kryteriach dotyczy wypowiedzi całkowicie niezgodnej z poleceniem. Ocenić należy realizację czterech podpunktów, spójność i język.

Czy można używać emotikonów?

Nie są uznawane i nie wliczają się do liczby wyrazów.

Jedna forma, cztery kryteria

Niezależnie od tego, czy na maturze wypadnie e-mail, wpis na blogu czy post na forum, ocena przebiega tak samo: cztery podpunkty przez tabelę treści, spójność z uwzględnieniem podanego początku, zakres na dwóch osiach, poprawność.

Classovo ocenia teksty użytkowe według kryteriów matury podstawowej — sprawdza realizację każdego z czterech podpunktów, wychwytuje zerwane połączenie z podanym początkiem i wylicza punkty wraz z feedbackiem dla ucznia.

Pięć prac miesięcznie sprawdzisz za darmo — bez karty, bez zobowiązań.

Charakterystyka zadania, formy wypowiedzi oraz przykładowe ocenione prace pochodzą z Informatora o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025, opracowanego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną. O przepisywaniu wstępu w mailu piszemy osobno.