Poprawność środków językowych – ile błędów to »liczne« błędy?
· aktualizacja:
Prawie każdy sprawdzający zaczyna od liczenia. Sześć błędów, siedem, osiem — a potem szuka progu, przy którym 2 punkty zamieniają się w 1.
Informator CKE mówi w tej sprawie coś zaskakującego:
W ocenie poprawności środków językowych bierze się pod uwagę orientacyjny stosunek liczby błędów do długości tekstu stworzonego przez zdającego (nie ma potrzeby liczenia wyrazów i błędów).
To nie jest zachęta do niedbalstwa. To informacja, że kryterium mierzy coś innego niż liczbę — i że szukanie progu „ile błędów wolno“ jest szukaniem czegoś, czego w zasadach oceniania nie ma.
Zamiast progu są dwie osie. Poniżej obie, plus dowód z dwóch prac, które mają podobnie dużo błędów, a różne oceny.
Skala: dwie osie naraz
| Punkty | Kiedy |
|---|---|
| 2 pkt | Brak błędów lub nieliczne błędy niezakłócające komunikacji albo sporadycznie ją zakłócające |
| 1 pkt | Liczne błędy niezakłócające komunikacji lub czasami ją zakłócające lub bardzo liczne błędy niezakłócające komunikacji |
| 0 pkt | Liczne błędy często zakłócające komunikację lub bardzo liczne błędy w znacznym stopniu zakłócające komunikację |
Rozłóżmy to na dwie osie, bo dopiero wtedy widać logikę:
- Oś ilości: nieliczne → liczne → bardzo liczne
- Oś wpływu: nie zakłócają → sporadycznie / czasami → często / w znacznym stopniu
I teraz najważniejszy wniosek, który zmienia sposób oceniania: żadna z tych osi nie decyduje samodzielnie.
Popatrz na wiersz z 1 punktem. Mieści się w nim sytuacja bardzo liczne błędy niezakłócające komunikacji. Czyli praca może być gęsto usiana błędami i nadal nie schodzi na zero, o ile da się ją zrozumieć. Zero rezerwowane jest dla prac, w których błędy przeszkadzają w komunikacji — nie dla tych, które są po prostu błędne.
Odwrotnie na górze skali: 2 punkty dostaje nie tylko praca bezbłędna, ale także taka z nielicznymi błędami, które sporadycznie zakłócają komunikację. Praca na komplet punktów nie musi być czysta.
„Liczne“ to pojęcie względne
Druga część reguły o nieliczeniu:
„Liczne“ błędy w przypadku tekstu bardzo krótkiego to nie to samo, co „liczne“ błędy w przypadku tekstu stosunkowo dłuższego.
Pięć błędów w pracy na 50 wyrazów i pięć błędów w pracy na 115 wyrazów to dwie różne sytuacje, choć liczba identyczna. Dlatego przelicznik „X błędów = Y punktów“ nie mógłby działać — musiałby być inny dla każdej długości.
To ta sama filozofia, co w kryterium spójności i logiki, gdzie informator również zastrzega, że nie przelicza się bezpośrednio liczby usterek na punkty. Egzaminator szacuje proporcję, nie prowadzi statystyki.
Praktyczna konsekwencja przy sprawdzaniu próbnych: zamiast liczyć podkreślenia, warto przeczytać pracę raz jeszcze i zadać sobie jedno pytanie — czy jako odbiorca rozumiem wszystko bez wysiłku, z drobnym potknięciem, czy muszę się domyślać?
Dowód: dwie prace, podobnie dużo błędów, różne oceny
Zadanie 22. z informatora — wpis na blogu o wolontariacie w zoo.
Praca oceniona na 1 punkt za poprawność:
Last √ I decide help in √ zoo because I like animals and they are very nice. I want be √ vet in the future. I help other people and √ care of cats.
Yesterday I meet my favourite actor. They come to √ zoo and give sandwitch to √ elephant. I said “No, you can’t” And they say: “OK, sorry”. (…) They took the grass and gived √ to √ elephant. It’s very intresting.
Uzasadnienie CKE: liczne błędy niezakłócające komunikacji.
Policz, ile tu jest usterek: brakujące przedimki (in √ zoo, √ vet, √ elephant), forma czasownika (I decide help, I want be), czasy (I meet, They come, give), forma nieregularna (gived), ortografia (sandwitch, intresting). Kilkanaście oznaczeń w krótkim tekście.
A mimo to nie zero. Dlaczego? Bo całą historię da się zrozumieć bez wysiłku: uczeń spotkał aktora, aktor chciał dać słoniowi kanapkę, uczeń zwrócił mu uwagę, aktor dał trawę. Błędy są liczne, ale nie zakłócają komunikacji — a to jest dokładnie definicja 1 punktu.
Praca oceniona na 2 punkty za poprawność, to samo zadanie:
I help in the zoo because I think it’s very interesting work. Animals are nice and I like them. I don’t do many things in the zoo. I give bananas to monkeys and clean their room.
Yesterday I saw something interesting. One monkey ate a piece of banana and give one man the rest of it. It was very strange.
Uzasadnienie CKE: nieliczne błędy niezakłócające komunikacji. Błąd jest — give zamiast gave w relacji o przeszłości. Ale jeden, w krótkim tekście, i nieprzeszkadzający.
Wniosek dla ucznia jest wyzwalający: nie musisz pisać bezbłędnie. Musisz pisać zrozumiale. Uczeń, który boi się każdego zdania i przez to pisze trzy krótkie, straci więcej w treści niż zyska w poprawności.
Które błędy się liczą
W ocenie bierze się pod uwagę błędy gramatyczne, leksykalne i ortograficzne oraz ich wpływ na komunikatywność.
Kilka rozstrzygnięć, które warto znać:
Interpunkcja jest poza grą. Błędów interpunkcyjnych nie oznacza się — brak przecinka czy kropki nie kosztuje ucznia nic.
Skróty internetowe to błędy ortograficzne. Wyrazy zapisane jako 4U, bfr, sql, CU są oznaczane jako błędy ortograficzne. Warto o tym powiedzieć klasie, bo forma e-maila do kolegi kusi.
Nieobjaśniona nazwa obcojęzyczna to jeden błąd językowy. Jeśli uczeń podaje nazwę w innym języku bez wyjaśnienia, całe wyrażenie podkreśla się linią prostą i traktuje jako jeden błąd — plus osobno jako błąd spójności.
Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu to błąd językowy. To rozróżnienie ma konsekwencje przy dostosowaniach — za chwilę.
Dysleksja i inne dostosowania
Reguła jest precyzyjna i często upraszczana w obiegu:
W ocenie poprawności środków językowych nie bierze się pod uwagę błędów ortograficznych w wypowiedziach uczniów, którym przyznano takie dostosowanie warunków przeprowadzania egzaminu (…). Takie błędy nie są oznaczane w pracy zdającego.
Ale zaraz po tym pada zastrzeżenie:
Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu to błąd językowy. Jest on brany pod uwagę w ocenie poprawności środków językowych.
Czyli: gżeje zamiast grzeje — pomijamy. Ale couch zamiast coach albo hear zamiast here — to już nie jest usterka zapisu, tylko inne słowo. Taki błąd liczy się normalnie, także u ucznia z dostosowaniem.
Granica biegnie więc nie po rodzaju trudności, tylko po skutku dla znaczenia. Szerzej o tym w tekście o dysleksji i afazji w ocenianiu wypracowań.
Kiedy poprawność w ogóle nie jest oceniana
Trzy sytuacje, w których to kryterium przestaje mieć znaczenie — wszystkie wynikają z nadrzędności treści:
| Sytuacja | Poprawność | Czy oznacza się błędy? |
|---|---|---|
| Praca poniżej 40 wyrazów | 0 pkt automatycznie | Nie |
| Treść oceniona na 0 pkt | 0 pkt | Tak |
| Treść oceniona na 1 pkt | maks. 1 pkt | Tak |
| Praca całkowicie niezgodna z poleceniem | 0 pkt | Nie |
Pierwszy wiersz jest najbardziej bolesny: praca na 35 wyrazów napisana bezbłędną angielszczyzną dostaje 0 punktów za poprawność, bo poniżej progu 40 wyrazów oceniana jest wyłącznie treść. Szczegóły w tekście o limicie słów.
Osobna sytuacja: fragmenty na zupełnie inny temat, wyuczone na pamięć lub całkowicie nienawiązujące do polecenia, które jednocześnie zaburzają spójność, są otaczane kołem i nie są brane pod uwagę przy liczeniu wyrazów ani przy ocenie zakresu i poprawności. Uczeń nie zyskuje więc na doklejeniu wyuczonego akapitu — ale też nie jest za jego błędy karany.
Sytuacje z próbnych
Ile błędów można zrobić, żeby dostać 2 punkty?
Nie ma takiej liczby. Informator mówi wprost, że nie ma potrzeby liczenia błędów — liczy się orientacyjna proporcja do długości tekstu i wpływ na komunikatywność. Praca z 2 punktami może zawierać błędy, o ile są nieliczne i nie przeszkadzają w zrozumieniu.
Czy praca pełna błędów zawsze dostaje 0?
Nie. Bardzo liczne błędy niezakłócające komunikacji to nadal 1 punkt. Zero wymaga błędów, które często lub w znacznym stopniu zakłócają komunikację.
Czy brak przecinków obniża punktację?
Nie. Błędów interpunkcyjnych się nie oznacza.
Uczeń z dysleksją napisał hear zamiast here. Pomijamy?
Nie. Błąd ortograficzny zmieniający znaczenie wyrazu traktowany jest jako błąd językowy i jest brany pod uwagę także u uczniów z dostosowaniem.
Czy skróty typu CU albo 4U są w e-mailu akceptowalne?
Nie. Są oznaczane jako błędy ortograficzne, mimo nieformalnego charakteru wypowiedzi.
Ten sam błąd powtórzony pięć razy — liczy się raz czy pięć?
Informator nie wprowadza reguły „powtórzony błąd liczy się raz“. Ocenia się orientacyjny stosunek błędów do długości tekstu oraz ich wpływ na komunikatywność, więc powtarzalna usterka realnie zwiększa gęstość błędów.
Praca ma 30 wyrazów i ani jednego błędu. Ile punktów za poprawność?
Zero. Wypowiedź poniżej 40 wyrazów oceniana jest wyłącznie w kryterium treści, a w pozostałych kryteriach przyznaje się 0 punktów — niezależnie od jakości językowej.
Ocena bez liczenia to ocena z wprawy
„Nieliczne czy liczne?“, „zakłóca czy nie zakłóca?” — te dwie decyzje przy trzydziestu pracach z próbnego wymagają utrzymania jednego standardu przez całe popołudnie. Łatwo być surowszym o osiemnastej niż o czternastej.
Classovo ocenia poprawność według tych samych dwóch osi, oznacza konkretne błędy w pracy i zestawia je z pozostałymi kryteriami CKE — z tym samym standardem dla pierwszej i trzydziestej pracy.
Pięć prac miesięcznie sprawdzisz za darmo — bez karty, bez zobowiązań.
Skala punktowa, zasady oceny poprawności i przykładowe ocenione wypowiedzi pochodzą z Informatora o egzaminie ósmoklasisty z języka angielskiego od roku szkolnego 2024/2025, opracowanego przez Centralną Komisję Egzaminacyjną.